مقالات ساز دف

خاستگاه ساز دف

خاستگاه ساز دف

خاستگاه ساز دف

دف یکی از سازهای کوبه ای در موسیقی ایرانی است که از حلقه ای چوبی تشکیل شده که با پوستی نازک پوشانده شده و با ضربات انگشت نواخته می شود. این ساز یکی از سازهای کوبه ای ایرانی است که شبیه به حلقه، اما بزرگتر و کم صداتر است.

ساز دف

ساز دف یکی از سازهای موسیقی ایران باستان و کشورهای همسایه است. این ساز یک ساز کوبه ای است که با ضربات دست نواخته می شود. دف معمولا از پوست حیوانات ساخته می شود. این ساز دارای قاب چوبی، زنجیر و پرده از پوست حیوانات است.

دف از حلقه ای چوبی با پوسته نازکی تشکیل شده و با ضربات انگشت نواخته می شود. دف ایرانی شبیه ساز دایره‌ای است که کمی بزرگ‌تر و گام پایین‌تری دارد. این ساز حلقه‌ای است که از چوب ساخته می‌شود و به عرض ۵ تا ۷ سانتی‌متر و قطر آن ۲۵ تا ۴۰ سانتی‌متر است. یک پوست روی یکی از سطوح این ساز کشیده شده و حدود 40 حلقه فلزی در داخل دیوار چوبی آن قرار گرفته است.

این حلقه ها با فاصله یکسان با صدای زنگ همراه با صدای اصلی ساز، حالتی دلپذیر ایجاد می کنند. گوشه دیوار چوبی یک سوراخ دایره ای شکل وجود دارد که نوازنده هنگام نواختن، انگشت شست خود را وارد می کند تا ساز را نگه دارد و با انگشتان باقی مانده هر دو دست به سطح ساز ضربه می زند.

در حالی که نوازنده در حال نواختن است، ساز را تکان می دهد و باعث می شود که حلقه های آویزان شده در دیواره داخلی آن به لرزه درآید و در نتیجه صدای زنگ با ضربان پوست تولید می شود. هیچ یک از صداهای تولید شده در این ساز بلندی خاصی ندارند. در ادامه به موضوع تاریخچه و خاستگاه ساز دف میپردازیم تا با این ساز فوق العاده بیشتر آشنا شوید.

تاریخچه و خاستگاه ساز دف

در دوران پیش از اسلام دف در موسیقی ایرانی و کردی وجود داشت، بنابراین ردپایی از ریتم های آن هنوز در موسیقی کردی وجود دارد، اما با ظهور اسلام، به دلیل ممنوعیت موسیقی، این ساز برای بقای خود بست نشست در خانقاه ها و تکایای کردستان و بیش از 13 قرن در خانقاه کردستان دوست دراویش کردستان شد و با ذکر و سماع آنها درآمیخت به طوری که در هر مقامی ذکر با آهنگ خاص خود در دف همراه است و به عبارت دیگر، هر ذکری جایگاه خاص خود را دارد که به آن مواضع دف می گویند.

خاستگاه ساز دف

خاستگاه ساز دف

شکل دف در قدیم

در قدیم به دف یا دایره کوچکی که زنگ آن از روی و برنج ساخته می شد خمک یا خمبک می گفتند. دست زدن با وزن و به اصطلاح بشکن زدن را خمک یا خمبک نیز می گفتند. دفهایی بود که زنگ هایی به آن ها وصل شده بود. زنگ دفها را جلاجل می گفتند. در عهد اسلامی به کسانی که دف می‌نواختند جلاجل زن می‌گفتند و در ایران باستان ساز بیضی شکل بزرگی بوده که زنگ‌ها را بر آن می‌بندند و در جنگ از آن استفاده می‌کردند و ظاهراً صدای فوق‌العاده‌ای داشت.

دفی که روی آن زنگوله باشد، دف نامیده می شود. تمبک پس از تبدیل شدن به یک ساز جامعه، کم کم جای دف را گرفت و از رونق دف کاست، بیشتر در شهرهای کوچک و روستاها برای مجالس مجلل به ویژه در کردستان و آذربایجان دف استفاده می شد و بسیار رایج بود.

نوازندگان با استعداد در سال های اخیر دف نوازی در بیشتر شهرهای ایران رواج یافته و دانش آموزان شروع به یادگیری آن می کنند. بیژن کامکار و مسعود حبیبی از جمله نوازندگانی هستند که به این سبک تسلط یافتند، استاد کامکار نقش مهمی در شخصیت پردازی این ساز در موسیقی اصیل ایرانی داشت و استاد حبیبی روشی مدرن را برای نواختن این ساز به صورت کاملا اصولی ابداع کرد.

بسیاری از نوازندگان این ساز درباره این موضوع که خاستگاه ساز دف در واقع برای کجاست و درنهایت آیا خاستگاه ساز دف متعلق به ایران است و کدام شهر صحبت های زیادی میکنند که در ادامه به نظر یکی از نوازندگان بزرگ این ساز درباره خاستگاه ساز دف میپردازیم.

نظر بیژن کامکار درباره خاستگاه ساز دف

بیژن کامکار: من اولین کسی هستم که در موسیقی ایرانی از ساز دف استفاده کردم که قرن هاست در مراسم تکایای دراویش در کردستان استفاده می شود و در گوشه انزوا قرار دارد و امروز نماد آن نماد بخشی جدایی ناپذیر از موسیقی سنتی ایران است، من اعلام می کنم که می توان آن را یک ساز اصیل ایرانی نامید. در این مورد زیاد صحبت می شود اما امروز صحبت از این است که این ساز در ایران و کسانی که آن را متعلق به خود می دانند با کدام منطقه یا اقلیم کهن مرتبط است.

ایران طی قرون متمادی در مقاطع مختلف تاریخی مورد هجوم بیگانگان بوده است. اتفاقی که برای موسیقی به خصوص در ایران افتاد، محدود به سازهای ایرانی بود که سابقه بسیار طولانی دارند که در این زمینه امکان پذیر نیست. اما امروز صحبت از دف با صفحه ممبرانوفون و بدنه دکمه ای بزرگ است که در خانقاه های قادریه کردستان استفاده می شود.

اما اگر کشوری غیر از ایران مدعی این ساز می شد، مطمئناً مدعی آن می شدم، اما برایم عجیب است که در خود ایران بر سر میراث یک ساز ایرانی اختلاف نظر وجود دارد. آیا کسانی که مدعی دف اصفهانی یا زنجانی و جایی جز کردستان هستند، کردستان را جزئی از ایران نمی دانند؟

من به عنوان یک کرد و در نهایت یک ایرانی آن را مال خودم می دانم چون همه از یک سرزمین هستیم.

بهترین برند دف ایران کدام است؟

ایران پرکاشن بهترین دف های موجود در بازار را به شما عرضه میکند. این دف به دلیل فوق سبک بودن کمانه و داشتن پوست کالک کره ای، موجب ایجاد یک دف بسیار سبک و خوش صدا برای شما میشود. با خرید دف از ایران پرکاشن، تجربه خرید یک دف بسیار سبک و خوش صدا را داشته باشید و اگر برای خرید دف با کیفیت نیاز به مشاوره و راهنمایی دارید میتوانید از طریق واتساپ با کارشناسان ایران پرکاشن در ارنباط باشید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *